Διατήρηση και συντήρηση τεκμηρίων

 
πηγή: "διατήρηση τεκμηρίων βιβλιοθηκών και αρχείων", της κ. Μ. Σκεπαστιανού, εκδόσεις Τυποφιλία
 

Οι όροι «διατήρηση και συντήρηση» και σε μικρότερο βαθμό ο όρος «αποκατάσταση» στη βιβλιοθηκονομική βιβλιογραφία, μέχρι τα τελευταία χρόνια χρησιμοποιούνταν εναλλακτικά. Σήμερα με τον όρο «διατήρηση» δηλώνεται μια πιο γενική έννοια, ενώ η «συντήρηση» και η «αποκατάσταση» αφορούν σε ποιο περιορισμένους σημασιολογικά χώρους. Αν ανατρέξουμε σε βιβλιογραφία των αρχών της δεκαετίας του ’80, θα δούμε ότι η χρήση των όρων διέφερε από αυτή που χρησιμοποιείται σήμερα. 

Στην βιβλιογραφία των προηγούμενων χρόνων ο όρος «συντήρηση» περιελάμβανε εξέταση, διατήρηση και αποκατάσταση και ήταν ο όρος που χρησιμοποιούνταν ευρέως.  Εξετάζοντας τη σύγχρονη βιβλιοθηκονομική βιβλιογραφία και αναζητώντας κανείς την ακριβή σημασία των παραπάνω όρων, διαπιστώνει ότι όχι μόνο έγιναν πολλές απόπειρες να καθοριστούν οι όροι (και από τις δύο πλευρές του Ατλαντικού), αλλά και ότι κατά την τελευταία εικοσιπενταετία διαφοροποιήθηκαν σημαντικά οι όροι ως προς την χρήση τους.

Το 1986 οι Dureau και Clements στη δημοσίευση της IFLA με τίτλο «Principles for the Preservation and Conservation of Library Materials» (Αρχές Διατήρησης Και Συντήρησης Υλικού Βιβλιοθηκών) ορίζουν πώς:  

Στη «διατήρηση» υπάγονται όλα τα διοικητικά και οικονομικά θέματα, τόσο αυτά της γενικότερης πολιτικής που θα πρέπει να ακολουθείται από τη βιβλιοθήκη ή το αρχείο και τις βαθμίδες του προσωπικού, όσο και αυτά της πρόνοιας για αποθήκευση και στέγαση καθώς και αυτά των τεχνικών και μεθόδων. Η εφαρμογή αυτών έχει ως συνέπεια τη διατήρηση του υλικού των βιβλιοθηκών και αρχείων και των πληροφοριών που περιέχονται στο υλικό αυτό.

Η «συντήρηση» δηλώνει την ειδική μεταχείριση και τις τεχνικές που εφαρμόζονται για την προστασία του υλικού των βιβλιοθηκών και των αρχείων από τη φθορά, περιλαμβάνοντας τις μεθόδους και τεχνικές που σχεδιάζονται από το τεχνικό προσωπικό. Ο όρος «αποκατάσταση» περιλαμβάνει εκείνες τις τεχνικές και τα κριτήρια, οι οποίες χρησιμοποιούνται από το τεχνικό προσωπικό που έχει αναλάβει την αποκατάσταση του υλικού βιβλιοθηκών και αρχείων που έχει καταστραφεί η φθαρεί από το χρόνο, τη χρήση, ή άλλους παράγοντες.  


Προς τα μέσα της δεκαετίας του 1980 γίνεται παγκοσμίως αποδεκτό πως η «διατήρηση» είναι ευρύτερος όρος της Συντήρησης και πως ο πρώτος χρησιμοποιείται ως όρος «ομπρέλα» και εμπεριέχει το δεύτερο. Η C. Morrow ορίζει τη «διατήρηση» ως την πράξη η οποία καθυστερεί, σταματά ή εμποδίζει τη φθορά, προβλέποντας κατάλληλες περιβαλλοντικές συνθήκες αποθήκευσης, πολιτική για τη μεταχείριση για την μεταχείριση και χρήση του υλικού των βιβλιοθηκών, θεραπείες συντήρησης για κατεστραμμένα ή φθαρμένα τεκμήρια και επιλεκτική μεταφορά πνευματικού περιεχομένου φθαρμένων τεκμηρίων, σε μια εναλλακτική μορφή ή σχήμα όπως για παράδειγμα το μικροφίλμ. 

Η ίδια ορίζει τη «συντήρηση» ως την πράξη εκείνη, ειδικότερα ως τη θεραπεία, που σταθεροποιεί την κατάσταση ενός τεκμηρίου ή την επιστροφή του σε κατάσταση χρήσης. Γίνεται έτσι φανερός πλέον ο διαχωρισμός μεταξύ των όρων καθώς και ότι η έννοια της συντήρησης εμπεριέχεται σ’ αυτήν της διατήρησης. Την ίδια χρονική περίοδο εμφανίζονται δημοσιεύσεις, όπως για παράδειγμα αυτή του National Preservation Office-NPO (Εθνικό Γραφείο Διατήρησης) στην Αγγλία, το οποίο όσον αφορά στον όρο της «διατήρησης», χρησιμοποιεί τον παραπάνω ορισμό των Dureau και Clements, με την προσθήκη στην αρχή του όρου της Διατήρησης, πως είναι ευρύτερος όρος από τη Συντήρηση. Η ίδια δημοσίευση ορίζει πως η «συντήρηση» δηλώνει την ειδική εκείνη μεταχείριση και τις τεχνικές που εφαρμόζονται για την προστασία του υλικού των βιβλιοθηκών και αρχείων από τη φθορά, επεμβαίνοντας στο ίδιο το αντικείμενο. Η σύγχρονη ηθική απαιτεί σεβασμό στον ιστορικό χαρακτήρα και στην ταυτότητα του τεκμηρίου ή αντικειμένου.

Η «αποκατάσταση» δηλώνει εκείνες τις τεχνικές που χρησιμοποιούνται για την ανακατασκευή κατεστραμμένου υλικού βιβλιοθηκών και αρχείων, σε ότι πιστεύεται πως ήταν η αρχική του μορφή. Η αποκατάσταση δεν περιλαμβάνει απαραίτητα καλές πρακτικές συντήρησης Παράλληλα με την αποδοχή της ευρύτητας του όρου, γίνεται αντιληπτό ότι η «διατήρηση» πρέπει πλέον να αποτελεί τμήμα της διοίκησης των βιβλιοθηκών. Ο αντικειμενικό σκοπός της «διατήρησης» είναι να εξασφαλίσει τη διάσωση των πληροφοριών ή του πνευματικού περιεχομένου σε μια μορφή που να μπορούν να χρησιμοποιηθούν για όσο χρονικό διάστημα είναι αναγκαίες και χρήσιμες. Σε πολλές περιπτώσεις αυτό υπονοεί τη διάσωση του τεκμηρίου ως φυσικού αντικειμένου, το οποίο περιέχει τις πληροφορίες , είτε αυτό είναι χειρόγραφο, είτε βιβλίο, cd-rom κλπ., παρόλο που το ίδιο, ως φυσικό αντικείμενο, δεν είναι απαραίτητο για τη διατήρηση των πληροφοριών. Πράγματι, η διατήρηση του πρωταρχικού μέσου είναι μερικές φορές ανεπιθύμητη και συχνά αδύνατη. Για το λόγο αυτό καταφεύγουμε σε μεθόδους διατήρησης του πνευματικού περιεχομένου των τεκμηρίων.

Το ουσιαστικό χαρακτηριστικό της «διατήρησης» είναι ότι πρόκειται για μια επιχείρηση μεγάλη κλίμακας, η οποία σχετίζεται με την αποτελεσματική διαχείριση των συλλογών των βιβλιοθηκών. Η «συντήρηση» είναι ένα μέρος των δραστηριοτήτων της «διατήρησης». Συνήθως περιλαμβάνει την ενεργή χρήση μέτρων ή διαδικασιών επισκευής κατεστραμμένου υλικού, έτσι που να εξασφαλίζεται η συνεχής ύπαρξη μεμονωμένων τεκμηρίων. Όμως η απόφαση της επέμβασης, δηλαδή η απόφαση της επισκευής ενός συγκεκριμένου τεκμηρίου, είναι θέμα διοικητικό. Η απόφαση σχετικά με τη μέθοδο επισκευής και τα υλικά που θα χρησιμοποιηθούν, μπορεί να είναι τεχνικής φύσης, αλλά ακόμα και τέτοιου είδους αποφάσεις θα πρέπει να λαμβάνονται από το πρίσμα της διοικητικής πολιτικής που υιοθετεί η εκάστοτε βιβλιοθήκη και σε τεκμήρια ιστορικής σημασίας η καθοδήγηση και γνώμη ιστορικών είναι απαραίτητη.  

Η «αποκατάσταση είναι ο όρος με τη μικρότερη χρησιμότητα σε σχέση με τους τρεις άλλους, διότι τι περιεχόμενο του στη συγκεκριμένη περίπτωση είναι πιο ακριβές. Σημαίνει την προσπάθεια να επανέλθει ένα κατεστραμμένο τεκμήριο στην αρχική του μορφή, με προσεκτική μίμηση υλικών και τεχνικών. Μια τέτοια πράξη θα πρέπει βεβαίως να δικαιώνεται από αισθητική και ιστορική πλευρά.  

χρήσιμα links:
Conservation Online (CoOL) is a searchable full text library of conservation information about library, archives and museum materials with numerous links to other conservation sites and information. Search the entire 

CoOL site Society of American Archivists Preservation Section issues annually Selected Readings in Preservation. 

Smithsonian Museum Conservation Institute provides information on care of furniture, paintings, textiles, paper and a variety of items. Visit their 

'Taking Care' section. 

Library of Congress Preservation Conservation Center for Art and Historic Artifacts (CCAHA)  

The British Library - collections care, preservation, conservation and security.  

The Canadian Conservation Institute (CCI) Library has one of the largest conservation and museology collections in the world.

Εσύ πώς διαβάζεις;

άρθρο της κυρίας Κατερίνας Στάμου στο e-zine EXITmag

Στο σχολείο από την πρώτη τάξη του δημοτικού μέχρι και την τελευταία τάξη του λυκείου, καθηγητές και δάσκαλοι μας παρότρυναν να διαβάζουμε. Όχι μονάχα τα ενδοσχολικά μαθήματά μας -πράγμα, αυτονόητο- αλλά γενικά, μας συμβούλευαν να μελετάμε κάθε λογής αξιόλογο βιβλίο που θα τύχαινε να πέσει στα χέρια μας. Αυτό που δε μας διευκρίνισε κανείς καθηγητής ποτέ (εκτός κι αν εγώ δεν το θυμάμαι, οπότε ζητώ ταπεινά συγγνώμη για τη βιασύνη μου), ήταν το γιατί πρέπει να διαβάζουμε, τι είναι αυτό που μας προσφέρει η ανάγνωση.

Πολλοί -όπως και οι γονείς μας, διαβασμένοι ή μη- προσθέτουν μια φράση στο τέλος της πρότασης που έχει να κάνει με τέτοιου είδους θέματα η οποία διατυπώνει ένα επιχείρημα τύπου "τα βιβλία ανοίγουν το μυαλό" ή κάτι παρόμοιο. Σε ό,τι αφορά τη λογοτεχνία, η διδακτέα ύλη του μαθήματος Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας στο σχολείο, δε με πολυβοήθησε να καταλάβω τι ακριβώς ήταν αυτό που άνοιγε το μυαλό, μιας και παρατηρείται εύκολα μια ισοπεδωτική ομοιομορφία στο ύφος των κειμένων που έπρεπε να διδαχτούμε: κείμενα για τη βουκολική ζωή στο βουνό, δημοτικά τραγούδια, συγκινητικά φιλειρηνικά ποιήματα Ελλήνων, κυρίως, δημιουργών, ήταν η πλειοψηφία της διδακτέας ύλης, κι απ' όσο γνωρίζω είναι ακόμα. Το κράμα αξιόλογο μεν, πληκτικό σε ό,τι αφορά μορφή και πλοκή δε. Το μυαλό μας είχε μπουχτίσει, δεν ξέραμε πώς να το "ανοίξουμε".

Ίσως ακόμη και τώρα, πολλά παιδιά να μην έχουν ξεκάθαρη εικόνα στο μυαλό τους για το τι σημαίνει η διαδικασία ανάγνωσης λογοτεχνικών και μη κειμένων, ή για το είδος των βιβλίων που κυκλοφορούν, πράγμα που οφείλεται -με μια δόση υπερβολής ίσως-, εκτός από την έλλειψη ενημέρωσης, στη δομή αυτού του μαθήματος! Η "παραίτηση" από τη μάθηση που διακρίνει αρκετούς συνομηλίκους μας, όχι τόσο σε πανεπιστημιακό, αλλά κυρίως σε προσωπικό επίπεδο, ίσως να έχει τις ρίζες της στην έλλειψη κάποιας ουσιαστικής παρότρυνσης και κάποιου δυνατού ερεθίσματος, που θα τους κάνει να δουν ξεκάθαρα την ανεξίτηλη μαγεία που αφήνει μέσα μας η γνώση. Πώς μπορούμε όμως μόνοι μας να διευθύνουμε τις αναγνωστικές μας προτιμήσεις και τι κερδίζουμε από αυτό; Προσωπικά, μπορώ να φανταστώ τη ζωή μου χωρίς παγωτό (μπορώ άραγε;), μπορώ να τη φανταστώ χωρίς τηλέφωνο και χωρίς την αστραφτερή λιακάδα της Ελλάδας, αδυνατώ όμως να τη φανταστώ χωρίς τα αγαπημένα μου βιβλία.

Τα βιβλία είναι ένα από τα πιο σταθερά κομμάτια της ζωής μου μαζί με τη μουσική. Είμαι ιδιότροπη αναγνώστρια και περήφανη, δεν αφήνω τον εαυτό μου να παρασυρθεί ποτέ από πωλήσεις, προσπαθώ να αποφεύγω την ανάγνωση κειμένων που δε θα φέρουν κάποιο θετικό αποτέλεσμα μέσα μου. Κάποιος εδώ θα μπορούσε να εκφράσει αντίλογο: "αν δεν έχεις διαβάσει κάτι, πώς μπορείς να το κρίνεις;", όμως η ποιότητα του περιεχομένου ενός βιβλίου είναι πράγματα που με λίγη εμπειρία μπορεί κανείς εύκολα να διακρίνει. Έμαθα για τους συγγραφείς που μ' αρέσουν ή που σκοπεύω να διαβάσω στο μέλλον, μέσα από τραγούδια αγαπημένων μου μουσικών, από στιχουργούς επηρεασμένους από λογοτέχνες και από άλλους συγγραφείς. Κρατώ στο μυαλό μου λίγα ονόματα αξιότιμων κριτικών βιβλίου από τους οποίους διαβάζοντας τα κείμενά τους παίρνω μια συμβουλή, και αφήνω το παράλληλο σύμπαν κακόγουστων και ανώφελων αναγνωσμάτων να υπάρχει μακρυά από το μικρόκοσμό μου.

Ποιά χαρακτηρίζω κακόγουστα και ανώφελα αναγνώσματα; Νουβέλες που κατατάσσονται οικειοθελώς στα "γκέτο" αντρική και γυναικεία ή ροζ λογοτεχνία, μελέτες παραψυχολογίας και τα ρέστα (ποτέ δεν κατάλαβα αυτό τον όρο αλλά τον θεωρώ χάσιμο χρόνου), επικίνδυνες για την ψυχή και το σώμα(!) εθνικόφρονες μελέτες κ.α. Πιστεύω,λοιπόν,ότι μέσα στην πληθώρα παλιών και νέων εκδόσεων θα ήταν φρόνιμο κανείς να αναζητά υπεύθυνα αυτό που του αξίζει πραγματικά να διαβάσει, για να εμπλουτίσει τη ζωή του και να διαμορφώσει την προσωπική του συνείδηση. Η σωστή ανάγνωση δεν είναι μόνο θέμα ποσότητας, η μόρφωση δεν πρέπει να ταυτίζεται με τη μανία για την κατανάλωση, πράγμα που σημαίνει πως παίζει σπουδαίο ρόλο στη ζωή μας το τι διαβάζουμε περισσότερο από το πόσο διαβάζουμε. Βεβαίως, η συχνότητα και η επιμέλεια σε συνδυασμό με την αξία του βιβλίου είναι αυτά που συνθέτουν την εικόνα ενός καλού αναγνώστη και μπορούν με μεγαλύτερη ευκολία να βελτιώσουν τη ζωή μας και τον εαυτό μας.......
το πλήρες άρθρο εδώ

Γιατί οι σχολικές βιβλιοθήκες είναι χρήσιμες;

Why Do We Need Libraries When We Have the Internet?  
by Doug Johnson
 

I haven’t seen it, but I hear there is a bumper sticker that reads, “Libraries for people who can’t afford modems.” A somewhat extreme sentiment to be sure, but one that echoes these more common statements that you, as an educational leader, may have overheard: “Now that we have the on-line encyclopedia, we don’t need to buy the print version.” “Buying books is investing in an out-dated technology. 

All the information anyone needs will soon be available on the Internet - for free.” “These on-line fees will have to be taken out of your magazine budget.” “Our new school won’t need a library media center since all the classrooms will be networked.” What motivates otherwise knowledgeable principals, superintendents, school board members and legislators to advance such ideas? Some of it is wishful thinking about ways to reduce expenditures in times of tight budgets. We are all under the gun to provide, as our financial director says, “high quality education at low bid costs.” But many question simply stem from a lack of knowledge about how teachers and learners use media center resources and what the Internet actually contains. Good teachers and media specialists understand how different resources in school library media centers are used for different purposes and how these resources are complimentary. 

In schools with active, resource-based programs, the following scenarios are commonplace:

* a student comes in for a novel, and in passing an empty terminal, runs an Internet search on the book’s author to see what the author may have published recently.  
* a student using the electronic card catalog to research Egypt now finds not just the books in the geography and history section, but locates books on mythology, alphabets and costumes——since a key word search turned up Egypt in the those books’ annotation fields.
* a teacher finds a brief reference to a historical figure in the electronic encyclopedia, and now checks out a print biography.
* a student doing research on a country in a print atlas requests a digitized map which can be modified with a paint program and imported into a word processed report.
* a teacher, having stirred the curiosity of his class with the tape of a satellite broadcast on plate tectonics, now wants a cartload of books on geology.
* a class doing research on diseases scatters——some students head to the print reference sources, some to the Internet terminals, some to the CD-ROM terminals, and some to the multimedia lab since no single source can accommodate all the learners in the class and each resource contains unique information. Adding technology to a media center is like a strip mall adding a new store——all the stores get more traffic and higher sales. 

Experienced teachers and media specialists know that it takes newer technologies and print together to create meaningful learning experiences. This will be the case for some time. Humans are not given to simply replacing old technologies with new ones. Television did not replace either radio or motion pictures. Video photography has not replaced still photography. Computers will not replace books...... η συνέχεια του άρθρου εδώ

Why Libraries?

by David Warlick
 

...So here’s how I answered Doug’s question. (Italicized text was added for this article) I think that this is one of the most interesting questions in education today, “Why do we need libraries (or librarians) when virtually all of the information we need on a daily basis is only a mouse-click away?” I ask the question a lot, and the answers often seem to fall into two categories. The first is about books and their special place in our culture. Why? The answers frequently seem to be personal (I like the feel and smell). 

The second reason is about librarians. We need librarians to teach students how to be critical users of information — and much more. Frankly, I do not believe that either reason will fly in the face of budget cuts and an increasingly information-ubiquitous landscape. That said, I also do not believe that there has ever been a more exciting time to be a librarian. Reinvention thrills me. The traditional vision of the library portrays a place, where you go to consume content, to find information, read information, and sometimes to check it out. Certainly many, if not most, libraries have extended beyond this limited function. Yet the vision continues to be the same. As you know, I talk about literacy a lot, and try to tie it to the old and recognized structure of the 3Rs. I think it’s a good place to start, because it is about accessing, working, and expressing information (reading, arithmetic, & writing). 

It seems that if the library could come to be seen as a place for all three…  
* Find, access, understand, critically evaluate the appropriate information for your goal;  
* Add value to the information by utilizing tools of analysis, translation, manipulation, and visualization of information;
* Compelling express ideas through the appropriate combinations of text, sound, images, video, animation; and
* Accomplish these things socially, collaboratively, and joyously.  
…if the library might come to be seen more as a workshop where information isn’t so much a product, as it is a raw material (a “Kinkos for kids,” if you will), then it may remain not only viable, but an essential institution.

 
Why DO We Need Libraries in Schools?
by Karen Kliegman

Doug Johnson asks, (and I agree here with David Warlick) "one of the most interesting questions in education today,"~ "Why do we need libraries when virtually all of the information we need on a daily basis is only a mouse-click away?" I'd like to pose another question: Why is it that school librarians have to constantly justify their importance? We don't ask, "Why do we need classrooms when virtually all of the information we need on a daily basis is only a mouse-click away?" I suppose the quick answer is that in many places librarians are not mandated by the state, so, we see ourselves as dispensable unless we constantly advocate for ourselves. I know that here in NY, we are not mandated at the elementary level. It's incredibly frustrating that we always have to prove our worth. It's incredibly frustrating that with budget cuts, librarians are often on the chopping block. What are administrators thinking???

Why is there STILL that perception that we are nothing more than babysitters? There was a second grade teacher who once said to me, "Just read books to them, dear, that's what they really want." (I still cringe when I think of that!). Not that books aren't important! But our main focus now is on teaching students how to participate (safely) in this remix culture we live in, where they can produce and reshape information in a myriad of ways. We are information specialists - whether that information originates in books or online in both textual and visual formats. I know that in my library media center, I am having a ball showing my students different ways to express what they learn using various web 2.0 tools, connecting them to other classrooms via skype, and (usually without them knowing it) teaching them the skills to find, sort, sift, remix, and express knowledge. As David and Doug both say, this is such an exciting time to be a librarian. I know I'm having a great time...and so are my students!