4 Οκτωβρίου 2018

Χρήση του Facebook από Δημόσιες και Πανεπιστημιακές Βιβλιοθήκες


Έρευνα που πραγματοποιήθηκε αρχές Μαΐου του 2018




Χρήση Fb από τις Δημόσιες Βιβλιοθήκες

Εξετάζοντας πιο διεξοδικά τα προφίλ των δημοσίων βιβλιοθηκών στο Fb και των δεδομένων που εξήχθησαν από αυτά, μπορούμε να προχωρήσουμε σε μια σειρά διαπιστώσεων. Εκτός λίγων εξαιρέσεων, οι δημόσιες βιβλιοθήκες χρησιμοποιούν τον τύπο προφίλ «κοινότητα». Ο τύπος «δημόσια ομάδα» αποτελεί μια σπάνια επιλογή, όπως και το «ατομικό προφίλ». Προφίλ που παρέχουν διαφοροποιήσεις ως προς κάποιες λειτουργίες και εφαρμογές. Οι βιβλιοθήκες που ξεχωρίζουν ποσοτικά -αλλά μάλλον και ποιοτικά- ως προς τον τρόπο προώθησης των υπηρεσιών τους με την χρήση του Fb είναι η Λιβαδειά, η Βέροια και οι Σέρρες. 
 
Η πλειονότητα των αναρτήσεων - κοινοποιήσεων των δημόσιων βιβλιοθηκών υπάγονται στην κατηγορία «photo» και δευτερευόντως στην «link» (άλλες κατηγορίες «share» και «video»). Τα μεγαλύτερο μέρος των πρωτότυπων αναρτήσεων τους αφορούν τη δημοσίευση υλικού σχετικού με τις εκδηλώσεις που διοργανώνουν (φωτογραφίες, ενημερωτικά δελτία κ.ά). Οι κοινοποιήσεις υλικού τρίτων, που κάνουν προέρχεται από μια πολύ μεγάλη θεματική γκάμα. Συνοπτικά και ελλειπτικά, θα μπορούσαμε να πούμε ότι αφορούν ζητήματα της τοπικής πνευματικής ζωής, ευρύτερα ζητήματα από τον χώρο του βιβλίου και του πολιτισμού. Από κει και πέρα, αποτελούν κοινό τόπο σε όλα τα προφίλ, οι αναρτήσεις που αφορούν την ενημέρωση για λειτουργικά ζητήματα της βιβλιοθήκης όπως π.χ. μια αλλαγή στο ωράριο, η αναβολή κάποιας εκδήλωσης. Μικρός αριθμός βιβλιοθηκών αναρτά posts που σχετίζονται με τις νέες προσκτήσεις βιβλίων.

Η σχέση αλληλεπίδρασης των χρηστών με τα προφίλ των βιβλιοθηκών εκφράζεται με την χρήση των επιλογών emoticons. Χρήση σε απόλυτα νούμερα, συντριπτικά πιο μεγάλη, από τα σχόλια. Η τάση των χρηστών να εκφράζονται μέσω των προκαθορισμένων εικονιδίων έναντι της ελεύθερης λεκτικής διατύπωσης είναι αναμφισβήτητη. Αναφορικά με τα σχόλια, στα περισσότερα προφίλ, αυτά αφορούν κυρίως ευχές, συγχαρητήρια και ευχαριστίες προς την βιβλιοθήκη και το προσωπικό της. Σημαντικά μεγαλύτερη ποικιλία παρουσιάζουν τα σχόλια στις βιβλιοθήκες της Βέροιας, της Λιβαδειάς και των Σερρών αναδεικνύοντας μια πιο δυναμική συμμετοχή των μελών τους.  



Χρήση Fb από τις Ελληνικές Πανεπιστημιακές Βιβλιοθήκες

Οι κύριες τάσεις που αφορούν τις δημόσιες βιβλιοθήκες ως προς την χρήση του Fb έχουν αντιστοιχίες και στις πανεπιστημιακές. Και εδώ επικρατεί η χρήση του προφίλ της «κοινότητας», με ενδιαφέρουσα ιδιαιτερότητα την Βιβλιοθήκη του Παντείου Πανεπιστημίου που διατηρεί δύο διαφορετικά προφίλ, ένα «κοινότητα» και ένα «δημόσιας ομάδας». Προφίλ που χαρακτηρίζονται από τη διαφοροποίηση τους και ως προς το περιεχόμενο τους, αλλά και ως προς το γεγονός ότι αποτελούν δύο ιδιαίτερα ενεργές κοινότητες, με αρκετή δημοτικότητα και αλληλεπίδραση με τα μέλη τους και οι δύο. Οι πανεπιστημιακές βιβλιοθήκες που έχουν συγκροτήσει μια μεγάλη εικονική κοινότητα στο Fb είναι αυτή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και αυτή του Πανεπιστημίου της Μακεδονίας. Βιβλιοθήκες που μαζί με αυτήν του Πανεπιστημίου Πατρών πετυχαίνουν ένα υψηλό ποσοστό αλληλόδρασης με τους χρήστες – μέλη του Fb. Τέλος, έχει ενδιαφέρον να παρατηρήσουμε ότι η βιβλιοθήκη του πανεπιστημίου Πειραιώς διακρίνεται από μια ιδιαίτερη «φειδώ» στη συχνότητα των αναρτήσεων της, στοιχείο που ίσως συμβάλλει στο γεγονός ότι δεν έχει δεχτεί κανένα σχόλιο στο προφίλ της παρόλο που διατηρεί ένα ενεργό προφίλ από το 2012.
Ο αριθμός των κοινοποιήσεων στο προφίλ τους είναι μεγαλύτερος από αυτόν των πρωτότυπων αναρτήσεων τις οποίες δημιουργούν. Το περιεχόμενο των αναρτήσεων είναι περισσότερο επικεντρωμένο σε θεματικές που αφορούν την οργάνωση και τη λειτουργία των βιβλιοθηκών, σημαντικά επιστημονικά και λειτουργικά ζητήματα του ακαδημαϊκού περιβάλλοντος. Τέλος, έχει ενδιαφέρον να αναφέρουμε ότι παρατηρείται μια σημαντική αλληλεπίδραση μέσω των προφίλ των βιβλιοθηκών, ανάμεσα στο βιβλιοθηκονομικό προσωπικό τους, με σχόλια, κοινοποιήσεις και emoticons.  



27 Σεπτεμβρίου 2018

Κ. Κυπριανός : Υπηρεσίες πληροφόρησης βασισμένες σε ελεγχόμενα λεξιλόγια και στις τεχνολογίες του σημασιολογικού ιστού



Περίληψη
Μια από τις πιο βασικές λειτουργίες που επιτελούν παραδοσιακά οι βιβλιοθήκες και τα ιδρύματα μνήμης γενικά, είναι η παροχή υπηρεσιών πληροφόρησης προς τους χρήστες. Οι υπηρεσίες αυτές έχουν ως στόχο να βοηθήσουν τους χρήστες στην ανάκτηση πληροφοριών έτσι ώστε να μπορέσουν να ικανοποιήσουν τις πληροφοριακές τους ανάγκες. Μια από τις πιο σημαντικές διαδικασίες για τη βοήθεια των χρηστών στην ανάκτηση πληροφοριών που παρείχαν ανέκαθεν οι βιβλιοθήκες είναι η θεματική επεξεργασία της πληροφορίας. Η θεματική επεξεργασία γίνεται με τη χρήση συγκεκριμένων θεματικών εργαλείων τα οποία ονομάζονται ελεγχόμενα λεξιλόγια. Μέσα στο χρόνο οι βιβλιοθηκονόμοι και γενικότερα οι επιστήμονες της πληροφόρησης έχουν δείξει μεγάλη συνέπεια στη δημιουργία ποικίλων ειδών ελεγχόμενων λεξιλογίων για την κάλυψη συγκεκριμένων αναγκών που υπάρχουν σε διαφορετικά επιστημονικά πεδία. Όμως, η πρακτική αυτή οδήγησε στη δημιουργία σημασιολογικά παρόμοιων ελεγχόμενων λεξιλογίων που είναι συντακτικά και γλωσσικά ετερογενή με αλληλοεπικαλυπτόμενα μέρη, με αποτέλεσμα η αναζήτηση και η ανάκτηση πληροφορίας ανάμεσα σε διαφορετικούς οργανισμούς να έχει γίνει μια δύσκολη και κουραστική διαδικασία. Επιπλέον, οι χρήστες πολλές φορές αγνοούν τη γλώσσα ευρετηρίασης που χρησιμοποιείται από τις βιβλιοθήκες με αποτέλεσμα να υπάρχει δυσκολία στον εντοπισμό των πηγών που χρειάζονται για την κάλυψη των πληροφοριακών τους αναγκών. Το πρόβλημα γίνεται ακόμα πιο οξύ, αφού τα ήδη υπάρχοντα βιβλιοθηκονομικά συστήματα τις περισσότερες φορές δίνουν τη δυνατότητα στο χρήστη να ανακτήσει πληροφορίες μόνο μέσω της χρήσης ενός αλφαβητικού ευρετηρίου, αφήνοντας ανεκμετάλλευτο τον τεράστιο σημασιολογικό πλούτο που μπορούν να παρέχουν τα ελεγχόμενα λεξιλόγια. 

Στις μέρες μας, η τεχνολογική εξέλιξη και οι ολοένα αυξανόμενες απαιτήσεις των χρηστών για καλύτερη, γρηγορότερη και ποιοτικότερη εύρεση πληροφοριών έχει αυξήσει τους ρυθμούς ανάπτυξης νέων ψηφιακών υπηρεσιών πληροφόρησης. Η χρήση του διαδικτύου και των τεχνολογιών του έχει ωφελήσει και ενισχύσει σε μεγάλο βαθμό την παροχή τέτοιων υπηρεσιών και από τις βιβλιοθήκες. Μάλιστα, τα τελευταία χρόνια με την εμφάνιση του σημασιολογικού ιστού, οι βιβλιοθήκες έχουν στα χέρια τους ένα ισχυρό εργαλείο που θα τους βοηθήσει στη λύση προβλημάτων που τις ταλανίζουν εδώ και δεκαετίες, ιδιαίτερα στον τομέα της διαλειτουργικότητας και στην αποτελεσματικότερη αναζήτηση και ανάκτηση πληροφοριών. 

Κύρια επιδίωξη λοιπόν, της παρούσας διατριβής είναι η έρευνα και η δημιουργία καινοτόμων υπηρεσιών, μεθοδολογιών και εργαλείων, με τα οποία τα παραδοσιακά Σελίδα | vii εργαλεία που χρησιμοποιούνται για τη θεματική επεξεργασία του υλικού των βιβλιοθηκών, να μπορέσουν να εξελιχθούν σε σύγχρονα εργαλεία αναζήτησης με τη βοήθεια του σημασιολογικού ιστού. Απώτερος στόχος είναι οι νέες αυτές υπηρεσίες να βοηθούν τον τελικό χρήστη στην ευκολότερη και γρηγορότερη ανάκτηση πληροφοριών με ένα διαφανή και ξεκάθαρο τρόπο. 

Λέξεις κλειδιά: Θεματική ευρετηρίαση, Ελεγχόμενα λεξιλόγια, Σημασιολογικός ιστός, Ανοιχτά συνδεδεμένα δεδομένα, Λαοταξινομίες, MARC


Βασικά σημεία των περιεχομένων
1.3. Αποτύπωση του ερευνητικού χώρου που κινείται η διατριβή
1.3.1. Θεματική ευρετηρίαση στις βιβλιοθήκες

1.3.2. Σημασιολογικός ιστός

2. Θεματική ευρετηρίαση 
2.1. Θεματική ευρετηρίαση στις βιβλιοθήκες 
2.2. Ελεγχόμενα λεξιλόγια 
2.3. Είδη ελεγχόμενων λεξιλογίων 
2.3.1. Θεματικές επικεφαλίδες 
2.3.2. Θησαυροί
2.3.3. Ταξινομικά σχήματα 
2.4. Θεματική αναζήτηση και ανάκτηση μέσω της χρήσης των LCSH και των θησαυρών
2.5. Προτεινόμενη προσέγγιση στη θεματική ανάκτηση πληροφοριών 
2.5.1. Επεκτείνοντας τη συνδετική δομή των LCSH 
2.5.2. Μοντελοποίηση των σχέσεων ανάμεσα στις LCSH σε ένα οντολογικό σχήμα 
2.5.3. Από τη θεωρία στην πράξη: σημασιολογική ανάκτηση πληροφοριών με τη χρήση των LCSH
2.5.4. Μελέτη περίπτωσης 
2.6. Μη ελεγχόμενα λεξιλόγια 

2.6.1. Λαοταξινομίες 

3. Συγχώνευση ελεγχόμενων και μη λεξιλογίων

4. Τα Συνδεδεμένα Δεδομένα 
4.1. Γενικές πληροφορίες 
4.2. Τι είναι τα Συνδεδεμένα Δεδομένα
4.3. Κανόνες των Συνδεδεμένων Δεδομένων 
4.4. Τεχνολογίες των Συνδεδεμένων Δεδομένων 
4.4.1. URIs 
4.4.2. Μοντελοποίηση Συνδεδεμένων Δεδομένων 
4.4.3. Σειριοποίηση του RDF 
4.4.4. SKOS 

4.4.5. Πρόσβαση στα δεδομένα

5. Υπηρεσία πλοήγησης θεματικών επικεφαλίδων βασισμένη στα Συνδεδεμένα Δεδομένα

6. Ευθυγράμμιση ελεγχόμενων λεξιλογίων μέσω της χρήσης υπηρεσιών σε Συνδεδεμένα Δεδομένα

7. Συνδεδεμένα Δεδομένα, MARC και βιβλιοθήκες 
7.1. MARC και βιβλιοθήκες 
7.2. MARC και Συνδεδεμένα Δεδομένα 
7.2.1. MARC21, UNIMARC και URIs των Συνδεδεμένων Δεδομένων που έχουν
οριστεί τοπικά 
7.2.2. MARC21, UNIMARC και URIs των Συνδεδεμένων Δεδομένων που έχουν
οριστεί σε απομακρυσμένα σημεία 

7.3. Εθνικές βιβλιοθήκες, καθιερωμένες εγγραφές, MARC και Συνδεδεμένα Δεδομένα

8. Λαοταξινομίες και βιβλιοθήκες 
8.1. Το πρόβλημα της χρονικής διάστασης της πληροφορίας στις βιβλιοθήκες 
8.2. Χρονική διάσταση της πληροφορίας (επικαιρότητα)
8.2.1. Χρονική διάσταση της πληροφορίας και βιβλιοθήκες 
8.2.2. Web 2.0, χρονική διάσταση της πληροφορίας και βιβλιοθήκες
8.2.3. Twitter και βιβλιοθήκες 
8.2.4. Υλοποίηση της ιδέας